Bankacılık faaliyetlerine ve bunların denetimine önemli yenilikler getiren Basel-II’nin pek çok kesime etkiler doğurması beklenmektedir. KOBİ’lere yönelik etkiler temel olarak, bankaların sermaye yükümlülüklerinin, Basel-II ile birlikte, bağımsız derecelendirme notlarına veya bankalar tarafından verilen içsel derecelendirme notlarına göre belirlenmesinden kaynaklanacaktır. Zira Basel-II ile birlikte sadece firmanın değil kredinin de riskliliği değerlendirilmektedir. Burada Temerrüt Olasılığı (PD), Temerrüt Halinde Kayıp (LGD), Temerrüt Halinde Risk Tutarı (EAD) parametreleri ve vade, kredi riskliliğinin belirlenmesindeki değişkenlerdir. Bu çerçevede, Basel-II ile birlikte, KOBİ’lere (ve genel olarak tüm kesimlere) kullandırılan kredilerde riske daha duyarlı bir fiyatlama yaklaşımının bankalarca benimsenmesini beklemekteyiz. Bu da daha iyi derecelendirme notuna (dışsal veya içsel) sahip KOBİ’lerin diğerlerine göre maliyet avantajına sahip olması sonucunu doğuracaktır. Bu kapsamda Basel-II’nin reel sektöre muhtemel etkilerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

-         Derecelendirme gereksinimlerinin artması,

-         Bankalarca talep edilen verilerin kapsamında artış,

-         Yönetişim yapısındaki değişiklikler,

-         Kabul edilen teminat türlerinin değişmesi,

-         Borçlanma maliyetlerinin seviyesinde ve oynaklığındaki değişiklikler,

-         Kredilerde fiyat farklılaşmalarının artması.

Bu etkiler içerisinde KOBİ’ler açısından en önemli olanlar, toplam kredi hacmine ve kredi fiyatlarına ilişkin etkilerdir. Basel-II ile birlikte kredi maliyetine etki eden bir takım unsurların (fonlama maliyeti, operasyonel giderler, risk primi) değişeceğini ve bazı firmalar için artacağını tahmin etmekteyiz. Ancak kredilerin nihai fiyatını belirleyen başkaca faktörler de önem arz etmektedir. Makroekonomik gelişmeler çerçevesinde faiz oranlarındaki düşüşler, ülkemizin ve bankalarımızın derecelendirme notlarındaki artışa bağlı olarak fonlama maliyetindeki azalmalar buna örnek olarak verilebilir. Reel sektöre kullandırılan toplam kredilerin tutarına ilişkin olarak ise daha iyimser tahminlerimiz bulunmaktadır. Bu çerçevede, Basel-II ile birlikte bazı maliyet kalemlerinde artış beklenmesine karşın, bankacılık sektörünün plase ettiği toplam fon miktarı ve bunun içerisinde kredilerin payı, bankalarımızın bilanço büyütme kapasiteleri ve farklı yatırım alanlarının karlılıkları ile de yakından ilişkilidir. Bu anlamda kar marjlarının daraldığı bir durumda, KOBİ kredilerinin bankalar için oldukça karlı bir plasman alanı olarak görülmesi de mümkündür.

Basel-II’nin bankalar üzerine muhtemel etkilerinin analiz edilebilmesi amacıyla Basel Komitesi tarafından uluslar arası boyutta “Sayısal Etki Çalışmaları (Quantitative Impact Studies – QIS)” düzenlenmiştir. Bu çalışmalara ülkemiz bankaları da dahil olmak üzere 40’tan fazla ülkeden 350’den fazla banka katılmıştır. Benzer bir çalışma 2003 yılında BDDK tarafından 23 Türk bankası için de yerel olarak gerçekleştirilmiştir. Şimdi sizlere bu çalışmalarda KOBİ kredilerine ilişkin olarak elde edilen sonuçlardan bahsetmek istiyorum. Basel Komitesi tarafından düzenlenen çalışmaların sonuçları incelendiğinde, gelişmiş ülkelerin bankalarının kullandırdıkları KOBİ kredilerine ilişkin sermaye yükümlülüklerinin Basel-II’de %2-5 oranında azaldığı görülmektedir. AB üyesi ülkelerin sonuçları incelendiğinde de benzer bir sonuç ile karşılaşılmaktadır. Bu husus söz konusu kredilerde maliyet avantajının ortaya çıkabileceğini göstermektedir. Bu sonuçlardan ortaya çıkan bir diğer tespit de bankaların kullandıkları ölçüm yaklaşımlarının gelişmişlik seviyesi arttıkça sermaye avantajının daha da arttığıdır. BDDK tarafından gerçekleştirilen yerel sayısal etki çalışması (QIS-TR) sonuçları incelendiğinde ise KOBİ kredilerine ilişkin sermaye yükümlülüklerinde artışlar ortaya çıkmaktadır. Sektörün %95’ini oluşturan bankaların katılımıyla gerçekleştirilen çalışma sonuçları incelendiğinde, Basel-II kapsamında KOBİ olarak tanımlanan taraflara kullandırılan krediler için sermaye yükümlülüğünün mevcut durumdaki %5,3’lük seviyeden az bir farkla %6,7’lik seviyeye çıktığı görülmektedir. Bu durum söz konusu krediler için düşük de olsa sermaye maliyeti anlamına gelmekle birlikte, yapılan çalışmaların bankaların mevcut portföyleri üzerinden ve standart yöntemler esas alınarak gerçekleştirildiği gerçeği unutulmamalıdır. Çünkü Basel-II’nin uygulanmasına kadar geçecek süre içerisinde ortaya çıkabilecek gelişmeler (banka bilançolarında, müşterilerin kredi kalitelerinde, kredilerin teminat yapılarında, vb.) çerçevesinde bu sonuçların daha olumlu hale gelmesini bekliyoruz. Ayrıca banka bazında bakıldığında, bazı bankalarda sermaye ihtiyacı azalmıştır.